Η Υπαπαντή του Κυρίου αποτελεί δεσποτική και θεομητορική εορτή της Ορθόδοξης Εκκλησίας και τιμάται σήμερα, Δευτέρα 2 Φεβρουαρίου. Η ημέρα συνδέεται με την προσφορά του Ιησού στον Ναό σαράντα ημέρες μετά τη Γέννησή Του και κατέχει ξεχωριστή θέση στη λειτουργική και πνευματική ζωή των πιστών.

Δύο χιλιόμετρα δυτικά του χωριού Καθενοί Ευβοίας, στα όρια με την Τριάδα και στις όχθες του Μεσσάπιου ποταμού, εκτείνεται η περιοχή των Ερίων, ένας τόπος ιδιαίτερου φυσικού κάλλους με καταρράκτες και αιωνόβια πλατάνια. Η παρουσία τμήματος, πιθανότατα αρχαίου υδραγωγείου, καθώς και επιτύμβιων στηλών στη γειτονική θέση «Αλαφόκαμπος», μαρτυρούν τη συνεχή κατοίκηση της περιοχής από την αρχαιότητα.

Στην καρδιά αυτής της περιοχής βρίσκεται το βυζαντινό μοναστήρι αφιερωμένο στα Εννεαήμερα της Θεοτόκου, γνωστό και ως Παναγία Μονομερίτισσα ή Υπαπαντή. Η ίδρυσή του τοποθετείται χρονικά στον 11ο αιώνα ή στα τέλη του 12ου με αρχές 13ου αιώνα. Το μοναστήρι παρέμεινε σε χρήση έως τα μέσα του 19ου αιώνα, ενώ στη συνέχεια περιήλθε στην κυριότητα της Μονής Μακρυμάλλης. Σήμερα σώζεται μόνο το καθολικό του μοναστηριακού συγκροτήματος.

Ο ναός είναι συνεπτυγμένου σταυροειδούς τύπου με τρούλο, διαστάσεων 4,80 x 6,50 μέτρων. Ο κυλινδρικός τρούλος στηρίζεται σε μαρμάρινους ημικιονίσκους και διατρυπάται από τέσσερα σταυροειδώς τοποθετημένα ανοίγματα. Η τοιχοποιία αποτελείται από ακανόνιστους λίθους με παρεμβολή πλίνθων, ενώ το μνημείο υπέστη επεμβάσεις κατά τη Λατινική και Οθωμανική περίοδο. Έως το 1970 υπήρχε στη νότια πλευρά κτίσμα που λειτουργούσε ως κελί, καθώς και παλαιότερα προσκολλημένο παρεκκλήσι.

Στο εσωτερικό του ναού διατηρούνται δύο στρώματα τοιχογραφιών. Το παλαιότερο χρονολογείται στην παλαιολόγεια περίοδο, ενώ το δεύτερο, σύμφωνα με επιγραφή, φιλοτεχνήθηκε το 1637 από τον Ζαχαρία Δρακούλη. Παρά τη φθορά και το παχύ στρώμα αιθάλης, διακρίνονται μορφές όπως η Πλατυτέρα, ο Παντοκράτορας και οι Ευαγγελιστές, στοιχεία που καταδεικνύουν υψηλής ποιότητας μεταβυζαντινή ζωγραφική. Τη δεκαετία του 1970 πραγματοποιήθηκαν εργασίες αποκατάστασης και ενίσχυσης από την Αρχαιολογική Υπηρεσία.

Η Μονή των Ερίων συνοδεύεται και από πλούσια λαϊκή παράδοση. Σύμφωνα με έναν θρύλο, ιδρύθηκε από την αυτοκράτειρα Θεοδώρα, ενώ άλλη παράδοση αναφέρει ότι χτίστηκε μέσα σε μία ημέρα, στο χρονικό περιθώριο που παραχωρούσαν οι Οθωμανοί στους Χριστιανούς για την ανέγερση ναών. Άλλοι θρύλοι μιλούν για ένα ελάφι που εμφανιζόταν κάθε χρόνο ανήμερα της Υπαπαντής ή για την προέλευση του ονόματος της περιοχής από τη λέξη «αρεός» ή από τα «έρια», τα μαλλιά των προβάτων που έβοσκαν εκεί.

Η Μονή Ερίων και ο ναός της Υπαπαντής αποτελούν έως σήμερα σημαντικό μνημείο θρησκευτικής, ιστορικής και πολιτιστικής κληρονομιάς της Μεσσαπίας Ευβοίας, συνδέοντας τη χριστιανική παράδοση με τη μακραίωνη ιστορία του τόπου.

Πηγές:
Καλαθέρης Τ., 1979, Το καθολικό της μονής Ερίων, κοντά στους Καθενούς.
Καρατζάς Ν., Μαντζώρου Ι., Καραγκούνη Ν., Τσίρης Α., 2019, Τουριστικός, ιστορικός, ενημερωτικός οδηγός Δήμου Διρφύων–Μεσσαπίων.
Παπακωνσταντίνου Λ., 1972, Η Ευβοϊκή Μεσσαπία.