Ανατολικά του Αυλωναρίου, στον Δήμο Κύμης – Αλιβερίου και σε απόσταση περίπου επτά χιλιομέτρων, δεσπόζει σε υψόμετρο περίπου 460–500 μέτρων η γυναικεία Ιερά Μονή Αγίου Χαραλάμπους Λευκών, ένα από τα σημαντικότερα βυζαντινά μοναστικά κέντρα της Εύβοιας. Περιτριγυρισμένη από πανύψηλες λεύκες, από τις οποίες πήρε και την ονομασία της, η μονή προσφέρει στον επισκέπτη μοναδική θέα και αίσθηση γαλήνης, ήδη πριν από την είσοδο στην κεντρική της πύλη, δίπλα στη φυσική πηγή με το κρυστάλλινο τρεχούμενο νερό.

Η ιστορία της μονής ξεκινά πριν από τον 10ο αιώνα, όταν ιδρύθηκε ως μονή των Εισοδίων της Θεοτόκου. Σήμερα έχει ανακηρυχθεί αρχαιολογικό μνημείο, ενώ στο καθολικό της φυλάσσονται σπάνιες εικόνες, παλαιές επιγραφές και ιδιαίτερα κειμήλια, με ξεχωριστή τη ξύλινη λύρα που είναι κρεμασμένη στο Ιερό. Αρχιτεκτονικά, πρόκειται για μονόκλιτο τρίκογχο ναΐσκο με τρουλοκαμάρα και ημιεξαγωνικές κόγχες, ο οποίος φέρει ίχνη τεσσάρων διαφορετικών οικοδομικών φάσεων, από τα προκομνήνεια χρόνια έως την Τουρκοκρατία.

Καθοριστικό ρόλο στη σημερινή ονομασία της μονής διαδραμάτισε ο οπλαρχηγός της Επανάστασης του 1821 Νικόλαος Κριεζώτης. Το 1835, μετά από σοβαρή ασθένεια και μακρά νοσηλεία στη μονή, απέδωσε τη θεραπεία του στη χάρη του Αγίου Χαραλάμπους. Σε ένδειξη ευγνωμοσύνης, αφιέρωσε εικόνα του Αγίου και ιερό κειμήλιο, γεγονός που οδήγησε στη μετονομασία της μονής. Αργότερα, το 1848, προσέφερε και ορειχάλκινα μανουάλια και κηροπήγια, τα οποία κοσμούν έως σήμερα το καθολικό.

Η μονή λειτούργησε ως ανδρική έως το 1938, με τελευταίο ηγούμενο τον αρχιμανδρίτη Παύλο Βενέκα. Στους χώρους της διακόνησε επί σειρά ετών και ο μετέπειτα Άγιος Πορφύριος ο Καυσοκαλυβίτης, ως πνευματικός και εφημέριος. Κατά τη διάρκεια της Γερμανοϊταλικής Κατοχής, η μονή, ήδη γυναικεία, αποτέλεσε καταφύγιο Ελλήνων και ξένων καταδιωκόμενων, διευκολύνοντας τη διαφυγή τους μέσω του Αιγαίου, χάρη στη στρατηγική της θέση κοντά στα παράλια της ανατολικής Εύβοιας.

Μετά από περίοδο εγκατάλειψης, η μονή επανιδρύθηκε και επαναλειτούργησε το 1985, με πρωτοβουλία του Μητροπολίτη Σεραφείμ Καρυστίας και Σκύρου, και συνεχίζει έως σήμερα τη μοναχική της ζωή ως γυναικεία μονή. Η Ιερά Μονή Αγίου Χαραλάμπους Λευκών παραμένει ζωντανό σύμβολο πίστης, ιστορικής μνήμης και πολιτιστικής κληρονομιάς για την Εύβοια.

Πηγές:
• IKivotos – Η Ιερά Μονή Αγίου Χαραλάμπους Λευκών — https://ikivotos.gr/…/h-iera-monh-agioy-xaralampoys-leykwn
• Medieval Routes – Αντικείμενα και μνημεία — https://www.medievalroutes.gr/…/antikeimena/2626_el/
• Orthodoxia News Agency – Οδοιπορικό στη Μονή Αγίου Χαραλάμπους Λευκών — https://www.orthodoxianewsagency.gr/…/odoiporiko-sta…
• Φωτογραφικό αρχείο – Ιστορία Τέχνης και Πολιτισμός — https://istoriatexnespolitismos.wordpress.com/…/%CF%86…/

Κείμενο – Σύνταξη:
Νικόλας Καρατζάς, Ιστορικός – Αρχαιολόγος (Συγγραφέας, Aρθρογράφος)